ندای ظهور

یادداشت؛

حمایت از مستضعفان و مسلمانان جهان در سیاست خارجی ایران

  در سیاست خارجی و روابط بین‎المللی جمهوری اسلامی ایران اصل حمایت بی‎دریغ از مستضعفان و مسلمانان جهان بر اصل عدم مداخله در امور داخلی کشورها مقدم است.

به گزارش پايگاه خبری ندای ظهور، جلال زحمتکشان، دانش آموخته حوزه علمیه قم، مقاله ای با عنوان «تزاحم اصل عدم مداخله در امور داخلی دیگر کشورها و اصل حمایت از مستضعفان و مسلمانان جهان در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران» به نگارش درآورده است که در ادامه می آید:

در نظام بین‎الملل قواعد و مقرراتی مکتوب توسط سازمان‎ها و نهادهای بین‎المللی و یا نانوشته اما مقبول در عرف بین‎الملل وجود دارد که اعضای جامعه بین‎المللی معمولا خود و دیگران را ملزم به رعایت آنها می‎دانند. قوانینی مثل احترام به تمامیت ارضی یکدیگر، رعایت قواعد عبور از مرز کشورها، به رسمیت شناختن حق ملت‎ها در تعیین سرنوشت خود و… و از آن جمله است عدم دخالت در امور داخلی دیگر کشورها.

جمهوری اسلامی ایران نیز به عنوان یکی از بازیگران صحنه بین‎الملل این قاعده را به رسمیت می‎شناسد و نه تنها این اصل را می‎توان در بیانات بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران امام خمینی(ره) دید آنجا که می‎فرماید:«امیدوارم که صلح جهانی بر پایه استقلال ملت‎ها و عدم مداخله در امور یکدیگر و… بنا گردد."(صحیفه نور،ج ۱۱، ص ۲۶۷)و «ما با تمام ملت‎ها در صورتی که دخالت در امور داخلی ما نکنند و برای ما احترام متقابل قائل باشند با احترام رفتار می‎کنیم.» (صحیفه نور،ج ۴،ص ۳۸) بلکه در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در اصول سیاست خارجی عدم مداخله در امور داخلی کشورها به صراحت ذکر شده است.

در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران اصول دیگری نیز وجود دارد. اصلی مثل «حمایت بی‎دریغ از مستضعفان و مسلمانان جهان». اصلی که آن هم در قانون اساسی آمده است اصل سوم بند۱۶ «تنظیم سیاست خارجی کشور بر اساس معیارهای اسلام، تعهد برادرانه نسبت به همه مسلمانان و حمایت بی‎دریغ از مستضعفان جهان.» و اصل ۱۵۴ جمهوری اسلامی ایران… در عین خودداری کامل از هرگونه دخالت در امور داخلی ملت‎های دیگر از مبارزه حق‎طلبانه مستضعفین در برابر مستکبرین در هر نقطه از جهان حمایت می‎کند"و هم به وفور در بیانات امام راحل دیده می‎شود.

امام خمینی(ره) می‎فرماید: ما باید از مستضعفان جهان پشتیبانی کنیم… زیرا اسلام… پشتیبان تمام مستضعفان جهان است(صحیفه نور، ج ۴، ص ۳)  و "ایران قدرت خود را صرف پشتیبانی از سایر مسلمانان می‎کند(صحیفه نور، ج ۱۱، ص ۲۶۲).

آنچه در ابتدای امر به ذهن می‎رسد تناقض بین این دو رویکرد است. اینکه چگونه می‎شود از مستضغفان و مسلمانانی که شهروند دیگر کشورها هستند و مظلوم واقع می‎شوند حمایت و پشتیبانی کرد و آنان را در مقابل ظلم و در مبارزه با ظالم یاری کرد و در عین حال به عدم دخالت در امور کشورهای دیگر پایبند بود در صورتی که این حمایت‎ها اغلب از نگاه جامعه بین‎المللی دخالت محسوب می‎شود؟

دکتر سیدجلال دهقانی فیروزآبادی در پاسخ به این سوال در کتاب سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران چنین می‎نویسد: این تناقض نما یا تزاحم از طریق حمایت مسالمت‎آمیز و معنوی از مستضعفان  و مسلمانان قابل حل و رفع است . حمایت معنوی دیپلماتیک و دفاع از حقوق مسلمانان و مستضعفان در چارچوب سازمان‎ها و نهادهای بین‎المللی از جمله این ساز و کارها و ابزار مسالمت‎آمیز است .

اما دکتر سیدجلال الدین مدنی در کتاب حقوق اساسی و نهادهای سیاسی جمهوری اسلامی ایران در توضیح اصل ۱۵۴ قانون اساسی می‎نویسد: تا زمانی که ملت‎ها جهت احقاق حق خود مصمم نشده‎اند امکان تغییری در وضع آنها وجود ندارد و هر گاه مردمی رشد یافتند و خواهان حقوق تضییع شده خود شدند تحول را باعث می‎گردد و حمایت جمهوری اسلامی از چنین نهضتی، که خود عامل تحول گردیده دخالت محسوب نمی‎گردد، زیرا استحکام و ثبات نظام به حمایت و خواست آنها بستگی دارد و وقتی ملتی کمک را طالب باشد آن ملت از حقوقش استفاده کرده نه از کمک خارجی.

به نظر می‎رسد بررسی بیانات، رفتار و عملکرد بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران امام خمینی(ره) و همچنین خلف صالح ایشان مقام معظم رهبری امام خامنه ای مد ظله العالی به عنوان رهبر و تعیین‎کننده سیاست‎های کلان و خط مشی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران می‎تواند ما را در حل این تزاحم یاری نماید. آنچه در عملکرد جمهوری اسلامی ایران در روابط بین‎المللی خود در طول این سی و نه سال به وضوح قابل مشاهده است این است که جمهوری اسلامی در حمایت از مسلمانان مظلوم جهان تنها به حمایت معنوی و دیپلماتیک از طریق سازمان‎های بین‎المللی اکتفا نکرده است، بلکه در مواردی، پنهان یا آشکارا از مسلمانان جهان و گروه‎ها و جنبش‎های آزادی‎بخش اسلامی حمایت مادی و در مواردی تسلیحاتی و نظامی نموده است.

حمایت‎های مادی و تسلیحاتی و آموزش نظامی از حزب الله لبنان و جنبش‎ها و گروه‎های مبارز فلسطینی، حضور نظامی و حمایت از مسلمانان بوسنی در گذشته و حمایت تسلیحاتی از حزب الله لبنان در جنگ سی و سه روزه با اسرائیل و همینطور حمایت‎های مادی و تسلیحاتی از مسلمانان مظلوم غزه در جنگ با رژیم صهیونیستی و حمایت از انصار الله یمن در این زمان، از نمونه‎های بازر حمایت‎های غیردیپلماتیک و خارج از چارچوب سازمان‎های بین‎المللی است.

هم حضرت امام(ره) و هم رهبر معظم انقلاب نه تنها چنین سیاستی را انکار نکرده‎اند بلکه در مواردی به این سیاست تصریح و این حمایت‎ها را اعلام کرده‎اند.

امام خمینی(ره) در پیام سراسر شور و حماسه خود به مناسبت سالگرد کشتار خونین حجاج و همچنین اعلام پذیرش قطعنامه ۵۹۸ چنین می‎فرماید: ما در صدد خشکانیدن ریشه‎های فاسد صهیونیسم، سرمایه‎داری و کمونیزم در جهان هستیم، ما تصمیم گرفته‎ایم به لطف و عنایت خداوند بزرگ نظام‎هایی را که بر این سه پایه استوار گردیده‎اند را نابود کنیم و نظام اسلام رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم را در جهان استکبار ترویج نماییم، و دیر یا زود ملت‎های در بند شاهد آن خواهند بود.

ما با تمام وجود با گسترش باج‎خواهی و مصونیت کارگزاران آمریکایی حتی اگر با مبارزه قهرآمیز هم شده باشد جلوگیری می‎کنیم. امام خامنه‎ای مد ظله العالی در بیانی صریح حمایت نظامی جمهوری اسلامی ایران را از حزب الله لبنان و مسلمانان مظلوم غزه اعلام می‎کند و اینگونه حمایت‎ها را سیاست قطعی و همیشگی جمهوری اسلامی بر می‎شمارد: ما آنجایی که دخالت کنیم صریح می‎گوییم، ما در قضایای ضدیت با اسرائیل دخالت کردیم، نتیجه‎اش هم پیروزی جنگ سی وسه روزه و پیروزی جنگ بیست و دو روزه بود. بعد از این هم هر جا هر ملتی هر گروهی با رژیم صهیونیستی مبارزه کند مقابله کند ما پشت سرش هستیم و کمکش می‎کنیم و هیچ ابایی هم از گفتن این حرف نداریم.

از حمایت‎های همه جانبه جمهوری اسلامی از جنبش‎های اسلامی جهان و بیانات صریح رهبران انقلاب اینگونه فهمیده می‎شود که در تزاحم دو اصل عدم دخالت در امور داخلی دیگر کشورها و حمایت از مستضعفان و مسلمانان جهان، اصلی که مقدم و حاکم است اصل حمایت بی‎دریغ از مستضعفان و مسلمانان جهان است. در واقع پایبندی جمهوری اسلامی ایران به عدم مداخله در امور داخلی کشورهای دیگر تا زمانی است که مانع حمایت از مستضعفان و مسلمانان مظلوم جهان و بهانه‎ای برای ظلم و تعدی به مظلومان و مسلمانان نشود.

شاید علت تقدم و حاکمیت اصل حمایت از مستضعفان و مسلمانان جهان ـ که از مختصات سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است ـ، اختلاف منشاء و ماهیت آن با اصل عدم مداخله در امور داخلی دیگر کشورها است. حمایت و یاری مستضعفان در آیات قرآن و روایات بسیار به عنوان تکلیف شرعی مسلمانان و البته حکومت اسلامی بیان شده است، نظیر آیه ۷۵ سوره نساء که مسلمانان را در راه آزادی مستضعفان به مبارزه با مستکبران و ظالمان فرا می‎خواند:" وَ ما لَکُمْ لا تُقاتِلُونَ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ وَ الْمُسْتَضْعَفینَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ الَّذینَ یقُولُونَ رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْ هذِهِ الْقَرْیه الظَّالِمِ أَهْلُها وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ وَلِیا وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ نَصیرا ( چرا در راه خدا و مستضعفان از زن و مرد و کودک مبارزه نمی‎کنید، کسانی که می‎گویند: خداوندا ما را از این سرزمین که مردمش ستمکارند رهایی بخش و از جانب خود برای ما یار و یاوری معین فرما)".

همچنین پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم می‎فرماید: "مَن أصبَحَ و لَم یَهتَمُّ بأُمورِ المسلمینَ فَلَیسَ بمُسلمٍ و مَن یَسمَع رجلاً یُنادی یا لَلمُسلمین فَلَم یُجبهُ فَلیسَ بِمسلمٍ (کسی که شب را به صبح رساند و به امور مسلمانان اهتمام نداشته باشد مسلمان نیست و کسی که ندای فردی را که فریاد می‎زند: ای مسلمانان به فریادم برسید، و پاسخش نمی‎گوید مسلمان نیست.

اما اصل عدم مداخله در دیگر کشورها، یک قاعده مقبول بین‎المللی است – و نه از مختصات سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران -. قاعده‎ای عقلایی برآمده از وضعیت کنونی جهان و برای دوری از تنش‎ها و مخاصمات بین‎المللی که جمهوری اسلامی ایران نیز آن را به عنوان قاعده‎ای مفید در روابط بین‎الملل پذیرفته و خود را به آن پایبند شمرده است. اما این قاعده عقلایی همچون تمام قواعد و احکام عقلایی تا جایی معتبر و توسط مسلمانان مطاع است که مخالفت و تزاحم با شرع مقدس و احکام شرعی نداشته باشد و در صورت تزاحم قطعا احکام شرع مقدس مقدم و حاکم است.

در نتیجه در سیاست خارجی و روابط بین‎المللی جمهوری اسلامی ایران اصل حمایت بی‎دریغ از مستضعفان و مسلمانان جهان بر اصل عدم مداخله در امور داخلی کشورها مقدم است، و چنانچه در مواردی بین‎این دو اصل تزاحم صورت گیرد به نحوی که حمایت از مستضعفان و مسلمانان جهان جز با حمایت غیردیپلماتیک و دخالت در امور داخلی دیگر کشورها امکان‎پذیر نباشد، بر سیاستمداران و مسئولان جمهوری اسلامی جایز نیست که به خاطر عدم دخالت در امور داخلی کشورهای دیگر از حمایت از مستضعفان و مسلمانان مظلوم جهان دریغ کنند و می‎بایست حمایت از آنان را ولو با نقض اصل عدم دخالت و البته با حفظ و رعایت مصلحت نظام اسلامی ـ که اوجب واجبات و بر همه چیز مقدم است- در اولویت خود قرار دهند.



منبع: خبرگزاری مهر

FORM_HEADER

FORM_CAPTCHA
FORM_CAPTCHA_REFRESH

ندای ظهور